Geschreven ter ere van Open Monumentendag 12 september 2026

De Kuinderstraat 3, waar De Boekenbakker gevestigd is, is een rijksmonument.

Het Rijksmonumentenregister vermeldt:

“Dit statige grachten-/stadspand stamt uit de periode vroege 19^e eeuw,  met een geschat bouwjaar rond 1810. De architectuur weerspiegelt de welstand van de vroege 19e eeuw.”

Maar… waarschijnlijk is dit huis veel ouder!

Hoewel het officiële Monumentenregister en makelaars circa 1810 als bouwjaar hanteren, is de kans heel groot dat het casco en de fundering van Kuinderstraat 3 aanzienlijk ouder zijn!

In het officiële Rijksmonumentenregister staat het pand gecategoriseerd onder de periode XVIII-XIX (18e en 19e eeuw). De architectonische kenmerken die je vandaag aan de buitenkant ziet — zoals de neoclassicistische lijstgevel met blokjes, de strakke schuiframen en de dakkapel met klauwstukken — stammen inderdaad uit de verbouwingsgolf rond 1800–1810. In die tijd was het heel modieus om een ouder, middeleeuws of 17e-eeuws huis te moderniseren door er een destijds moderne ‘voorgevel’ tegenaan te zetten. Dit verklaart ook mogelijk het verschil in baksteen; rode bakstenen voor, gele bakstenen aan de zijkanten en achter. Maar de structuur van het huis verraadt dat de kern veel ouder is!

Kenmerken die wijzen op een oudere kern (17e eeuw)

• De split-level indeling: De verhoogde voorkamer met de lagergelegen leefkeuken aan de achterzijde is een typisch kenmerk van huizen die gebouwd zijn op de helling van de 16e- of 17e-eeuwse zeedijk.
• Het balkenplafond: De zware, dragende moerbalken in het interieur zijn in dit soort diepe stadspanden vaak al in de Gouden Eeuw van Blokzijl (de 17e eeuw) gelegd, toen Blokzijl floreerde door de bloeiende turfhandel.

Verklaring voor foutieve datering: het Kadaster-effect (1832)

Het Nederlandse Kadaster werd pas officieel opgericht in 1832. Bij de allereerste inventarisatie (de zogeheten Primitieve Leders) werden veel bestaande huizen waarvan men de exacte bouwdatum niet wist geschat op “circa 1810” of simpelweg geregistreerd op basis van de toenmalige staat.

Bijzondere details

Gevel: Het pand heeft een lijstgevelmet een geprofileerde kroonlijst. Deze lijst is versierd met zogenaamde blokjes (tandlijst), een typisch neoclassicistisch detail uit die tijd. De Romeinse cijfers op de lijst zijn er later opgeschilderd door de vorige bewoner, die tevens huisschilder was.

Dakkapel: Direct boven de kroonlijst bevindt zich een karakteristieke dakkapel die is afgewerkt met sierlijke top- en zijstukken (klauwstukken).

Entree: De voordeur beschikt over een authentiek bovenlicht (raampje boven de deur) om daglicht in de gang te laten vallen.

Indeling: Het huis kent vanbinnen een bijzondere split-level indeling met een verhoogde eetkamer en een lagergelegen leefkeuken, kenmerkend voor historische diepe stadspanden waar optimaal met binnenruimte werd omgegaan.

De Kuinderstraat- een oude zeedijk

De Kuinderstraat volgt, samen met de Zuiderstraat en de Bierkade, exact het tracé van de oorspronkelijke zeedijk die  de Kop van Overijssel moest beschermen tegen de woeste Zuiderzee. De Kuinderstraat vormde samen met de Zuiderstraat de ‘ruggengraat’ van de vroege nederzetting.

De huizen werden hier direct tegen of op de dijk gebouwd. Dit verklaart ook het hoogteverschil tussen de entree aan de straatkant, en de leefkeuken en de buitenplaats aan de achterkant.

De straat (en de verderop gelegen Kuinderdijk) dankt haar naam aan de rivier de Kuinder (ook bekend als de Tjonger). Oorspronkelijk mondde deze rivier, samen met de Steenwijker Aa, in dit gebied uit in de Zuiderzee.

Vroege bewoners

Het pand ligt op een steenworp afstand van de bekende havenkolk en de historische sluis van Blokzijl. Dit betekent dat de vroegere bewoners vanuit hun voordeur direct getuige waren van de levendige handel in turf, veldkeien, hout en koloniale waren die Blokzijl in de 17e en 18e eeuw grote rijkdom bracht.

De huizen in de Kuinderstraat werden oorspronkelijk bewoond door ambachtslieden, vissers, schippers en kleine handelaren die direct afhankelijk waren van de nabijgelegen havenkolk en de Zuiderzee.

Op de kaart van Blaeu (1649)zie je, waar nu nummer 3 staat, een aaneengesloten rij diepe, smalle percelen ingetekend. Het waren de huizen van de allereerste bewoners.   In 1649 keek men vanuit de huizen aan de overkant van de straat zo uit op de monding van de rivier de Kuinder (waar de straat haar naam aan dankt) en de open Zuiderzee.

Jaren 60 vorige eeuw

In de jaren 60 van de vorige eeuw was in het pand een bakkerij gevestigd. De winkel bevond zich in het voorhuis, de bakkerij in de leefkeuken. Boven de haard, waar de oven stond, zijn de dikke balken gespleten van de hitte. Stille getuigen van het bakken van het dagelijks brood. Aan de voorkant van het pand was een luik of deur met trappetje waar de zakken meel zo in de kelder konden worden gegooid. Nu is dit een raampje met tralies ervoor.

Een straatgenoot die geboren en getogen is in de Kuinderstraat en in de jaren 60 regelmatig naar de bakker werd gestuurd, vertelde:

“Als je binnenkwam liep je zo tegen de toonbank aan. De broden lagen in een kast tegen de muur links.  De bakkersvrouw kwam de trap rechts afgestiefeld. Achter de muur links, achter het raam, was nog een kamertje. Daar stond ze vaak voor het raam te kijken naar de overkant, waar ook een bakker gevestigd was. Te kijken hoe de concurrentie het deed! In die tijd waren er wel een stuk of 5, 6 bakkers en slagers in Blokzijl! Elke “zuil” had zo zijn eigen bakker en slager.

Een andere Blokzieliger op leeftijd vertelde: “Ach wat heb ik hier veel avondjes doorgebracht met schieten! Dit was een traditie rond Sinterklaastijd, op zaterdagavond in alle bakkerijen die Blokzijl telde. Met een luchtbuks schieten op een roos.”